فیتاز چیست؟
فیتاز یک آنزیم فسفاتاز است که گروه‌های فسفات را گام به گام از فیتات (میو-اینوزیتول هگزاکیس‌فسفات) جدا میکند. در بذر گیاهان، بخش بزرگی از فسفر به شکل فیتات ذخیره میشود که حیوانات تک‌معده‌ای مانند خوک و طیور تنها بهسختی می‌توانند آن را هضم کنند، زیرا فعالیت فیتاز کافی در دستگاه گوارش خود ندارند.
فیتازهای خوراکی با تخمیر و به کمک میکروارگانیسم‌های منتخب تولید می‌شوند. این آنزیم‌ها بر اساس جایگاهی از حلقه اینوزیتول که جداسازی فسفات را از آن آغاز میکنند، به 3-فیتاز یا 6-فیتاز طبقه‌بندی می‌شوند؛ بسیاری از فیتازهای خوراکی امروزی 6-فیتازهای باکتریایی هستند، در حالی که محصولات قدیمی‌تر بیشتر 3-فیتازهای قارچی بودند.
نقش آن در خوراک دام چیست؟
- آزادسازی فسفر: فسفر متصل به فیتات را برای دام قابل دسترس میکند، بنابراین به دی‌کلسیم یا مونوکلسیم فسفات کمتری نیاز است.
- محیط زیست: کاهش مصرف فسفات معدنی و بهبود قابلیت هضم فسفر، فسفر دفع‌شده در کود را کاهش میدهد.
- سایر مواد مغذی: فیتات کلسیم، روی، آهن و سایر مواد معدنی را نیز متصل میکند و می‌تواند قابلیت هضم پروتئین و انرژی را کاهش دهد؛ تجزیه آن می‌تواند قابلیت دسترسی این مواد مغذی را بهبود دهد.
- دوزهای بالاتر: برخی متخصصان تغذیه فیتاز را بیش از سطح لازم برای آزادسازی فسفر به کار می‌برند تا فیتات بیشتر تجزیه شود و اثرات ضدتغذیه‌ای آن کاهش یابد؛ رویکردی که اغلب «سوپردوزینگ» نامیده میشود.
- گونه‌ها: عمدتاً در خوراک طیور، خوک و آبزیان به کار می‌رود؛ نشخوارکنندگان معمولاً به مکمل نیاز ندارند، زیرا میکروب‌های شکمبه فیتاز تولید میکنند.
FTU به چه معناست؟
فعالیت فیتاز بر حسب FTU بیان میشود (بسته به تأمین‌کننده به شکل FYT یا U نیز نوشته میشود). یک FTU بهطور کلی به مقدار آنزیمی گفته میشود که در شرایط آزمون مشخص، در pH ۵٫۵ و دمای ۳۷ درجه سانتیگراد، در هر دقیقه ۱ میکرومول فسفات معدنی از فیتات سدیم آزاد کند.
از آنجا که فیتازهای مختلف از نظر pH بهینه، سرعت و مقاومت در برابر پروتئازهای گوارشی متفاوت‌اند، تعداد FTU یکسان از دو محصول لزوماً آزادسازی فسفر یکسانی در بدن دام ایجاد نمی‌کند. بنابراین فرمولاسیون باید بر پایه مقادیر ماتریسی توصیه‌شده برای محصول مشخص باشد.
مصرف فیتاز چگونه ارزیابی میشود؟
متخصص تغذیه فعالیت فیتاز در هر تن خوراک را تعیین میکند و مقادیر ماتریسی، یعنی مقادیر فسفر قابل دسترس، کلسیم و گاهی اسیدهای آمینه و انرژی که به آنزیم نسبت داده میشود، را مشخص میکند. این مقادیر به محصول، دوز، میزان فیتات مواد اولیه، سطح کلسیم جیره و گونه بستگی دارند.
کلسیم بالای جیره و اندازه ذرات سنگ آهک می‌توانند کارایی فیتاز را کاهش دهند، بنابراین کلسیم و فسفر با هم متعادل می‌شوند. درباره گونه‌های مجاز و حداقل دوزهای توصیه‌شده، مقررات محلی و برچسب محصول ملاک است.
معیارهای کیفی و پایداری
- فعالیت تضمین‌شده (FTU/g) تا پایان عمر انبارمانی که با گواهی آنالیز تأیید شود.
- پایداری حرارتی: فیتاز یک پروتئین است و ممکن است در کاندیشنینگ و پلتسازی فعالیت خود را از دست بدهد؛ در دماهای بالا از محصولات پوششدار یا ذاتاً مقاوم به حرارت، یا افزودن مایع پس از پلت، استفاده میشود.
- پایداری در انبار: فعالیت ممکن است با گذشت زمان، بهویژه در شرایط گرم و مرطوب، کاهش یابد؛ نگهداری در جای خنک و خشک اهمیت دارد.
- سازگاری با پریمیکس: تماس با عناصر کممصرف، کولین کلراید و رطوبت در پریمیکسهای غلیظ می‌تواند فعالیت آنزیم را کاهش دهد، بنابراین مدت انبارداری و ترکیب پریمیکس در نظر گرفته میشود.
- ردیابی‌پذیری بچ و آنالیز مستند فعالیت.
CTF Premix و فیتاز
فیتاز جزو سبد محصولات استاندارد CTF Premix نیست، اما افزودن آن به پریمیکسهای سفارشی بنا به درخواست قابل بررسی است. تیم فنی ما شکل آنزیم، پایداری آن در کنار عناصر کممصرف و سایر اجزا و مدت انبارداری برنامه‌ریزی‌شده را در نظر می‌گیرد. پریمیکسهای سفارشی در کارخانه ما در آنکارا و مطابق با ISO 9001:2015 و GMP و با ردیابی‌پذیری بچ تولید می‌شوند.
این صفحه صرفاً جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد. میزان مصرف و انتخاب محصول باید با مشورت متخصص تغذیه و با در نظر گرفتن گونه دام، فرمولاسیون خوراک و مقررات جاری تعیین شود.