کبالت چیست؟
کبالت یک عنصر فلزی است. تنها نقش ضروری شناخته‌شده آن در دام، اتم مرکزی ویتامین B12 بودن است. دام خود قادر به ساخت B12 نیست؛ این ویتامین تنها توسط باکتری‌ها و آرکی‌ها ساخته میشود و آنها برای این کار به کبالت نیاز دارند.
به همین دلیل کبالت برای نشخوارکنندگان و، به میزان کمتر، برای سایر دام‌هایی که تخمیر میکروبی گسترده دارند مانند اسب و خرگوش اهمیت دارد. خوک و طیور به B12 آماده در جیره نیاز دارند و افزودن کبالت جایگزین آن نمی‌شود.
کبالت در خوراک دام چه نقشی دارد؟
- سنتز ویتامین B12: میکروبهای شکمبه کبالت جیره را در ساختار B12 قرار میدهند و دام سپس آن را در بخش‌های پایین‌تر دستگاه گوارش جذب می‌کند.
- متابولیسم انرژی: نشخوارکنندگان بهشدت به پروپیونات حاصل از تخمیر شکمبه وابستهاند؛ تبدیل پروپیونات به گلوکز به آنزیمی وابسته به B12 (متیل‌مالونیل-CoA موتاز) نیاز دارد.
- نشانه‌های کمبود: کاهش اشتها، رشد ضعیف، کاهش وزن، موی یا پشم زبر و کمخونی که در گوسفند به‌طور سنتی «pine» یا بیماری لاغری نامیده میشود. گوسفند عموماً از گاو حساس‌تر است.
- خطر منطقه‌ای: خاک‌ها و علوفه‌های کمکبالت در بسیاری از مناطق یافت می‌شوند، بنابراین دام‌هایی که در چنین زمین‌هایی میچرند در معرض خطر ویژه‌اند.
- اسب و خرگوش: میکروبهای روده بزرگ نیز B12 تولید میکنند، بنابراین کبالت میتواند در تأمین مواد معدنی آنها اهمیت داشته باشد.
اشکال کبالت و دلیل استفاده از اشکال پوششدار
کبالت به شکل نمک‌های کبالت(II)، از جمله کربنات، هیدروکسید کربنات، استات و سولفات، تأمین میشود. چند مورد از این ترکیبات طبقه‌بندی خطر دارند: میتوانند موجب حساسیت پوستی و تنفسی شوند و برخی به‌عنوان سرطان‌زا (بهویژه از راه استنشاق)، جهش‌زا یا سمی برای تولیدمثل طبقه‌بندی شده‌اند. بنابراین استنشاق گرد و غبار نگرانی اصلی برای افرادی است که با آنها کار میکنند؛ برای نمونه، ارزیابی EFSA از کربنات کبالت(II) گرانوله پوششدار آن را محرک پوست و چشم و حساسیت‌زای پوستی و تنفسی می‌داند و تصریح می‌کند که هرگونه مواجهه باید به حداقل برسد.
به همین دلیل صنعت خوراک به‌طور فزاینده از اشکال پوششدار یا گرانوله استفاده می‌کند که در آنها نمک کبالت در گرانولی کم‌غبار محصور است. این اشکال برای سنتز میکروبی B12 در شکمبه در دسترس باقی می‌مانند و در عین حال مواجهه با گرد و غبار را هنگام جابهجایی بهشدت کاهش میدهند. در اتحادیه اروپا، کبالت تنها به شکل ترکیبات نام‌برده مشخص، از جمله کربنات کبالت(II) گرانوله پوششدار، و تنها برای گونه‌های هدف تعریف‌شده مانند نشخوارکنندگان با شکمبه فعال، تک‌سُمیان و خرگوش‌سانان مجاز است و شرایط آن با هدف محدود کردن مواجهه با گرد و غبار تعیین شده است. چند مورد از این مجوزها اخیراً مراحل تمدید و مجوز موقت را گذرانده‌اند، بنابراین وضعیت فعلی در هر بازار باید بررسی شود؛ مقررات محلی و برچسب محصول ملاک است.
تأمین کبالت چگونه ارزیابی میشود؟
کبالت در مقادیر بسیار اندک، بر حسب میلی‌گرم در هر کیلوگرم ماده خشک خوراک، لازم است. متخصصان تغذیه گونه دام، وضعیت کبالت علوفه‌ها و خاک‌های محلی، سهم کنسانتره و در صورت امکان شاخص‌هایی مانند وضعیت ویتامین B12 در خون یا کبد را در نظر می‌گیرند. از آنجا که فاصله میان نیاز و زیادی آن تحت مقررات است، کل کبالت خوراک در بسیاری از کشورها مشمول حداکثرهای قانونی است و کبالت همیشه از طریق پریمیکسی که با دقت مخلوط شده، و نه مستقیماً به خوراک، افزوده میشود.
معیارهای کیفی و ایمنی
- میزان کبالت اعلام‌شده که با آنالیز تأیید شده باشد، و گواهی آنالیز (CoA) برای هر بچ.
- شکل فیزیکی: ماده پوششدار یا گرانوله و کم‌غبار با اندازه ذرات مشخص و توزیع خوب در پریمیکس‌ها.
- سلامت پوشش، تا خاصیت کاهش گرد و غبار در حمل و اختلاط حفظ شود.
- محدودیت مواد نامطلوب مانند فلزات سنگین.
- احتیاط‌های جابهجایی: سامانه‌های بسته یا تهویه موضعی، حفاظت تنفسی، پوستی و چشمی، و برچسب‌گذاری روشن خطر.
CTF Premix و کبالت
کبالت را می‌توان بر اساس فرمولاسیون مشتری، ترجیحاً از منابع پوششدار و کم‌غبار، در پریمیکس‌های معدنی، ویتامینی-معدنی و سفارشی نشخوارکنندگان CTF Premix گنجاند. برنامه‌های خوک و طیور در عوض از طریق ویتامین B12 در پریمیکس ویتامینی پوشش داده می‌شوند. تولید در کارخانه ما در آنکارا و مطابق با ISO 9001:2015 و GMP، با روش‌های اجرایی جابهجایی مواد ریزمقدار، انجام میشود و هر بچ دارای گواهی آنالیز و ردیابی‌پذیری است.
این صفحه صرفاً جنبه اطلاع‌رسانی عمومی دارد. میزان مصرف و انتخاب محصول باید با مشورت متخصص تغذیه و با در نظر گرفتن گونه دام، فرمولاسیون خوراک و مقررات جاری تعیین شود.