Fitaz nedir?
Fitaz, fitattan (miyo-inozitol hekzakisfosfat) fosfat gruplarını adım adım ayıran bir fosfataz enzimidir. Bitki tohumlarında fosforun büyük bir kısmı fitat olarak depolanır; domuz ve kanatlı gibi tek mideli hayvanlar sindirim kanallarında yeterli fitaz aktivitesi bulunmadığından bu fosforu ancak sınırlı ölçüde değerlendirebilir.
Yem fitazları seçilmiş mikroorganizmalar kullanılarak fermantasyonla üretilir. İnozitol halkasında fosfatı ayırmaya başladıkları konuma göre 3-fitaz veya 6-fitaz olarak sınıflandırılır; günümüzdeki yem fitazlarının birçoğu bakteriyel 6-fitazdır, ilk ürünler ise çoğunlukla fungal 3-fitazlardı.
Hayvan yemlerinde ne işe yarar?
- Fosfor salınımı: Fitata bağlı fosforu hayvan için kullanılabilir hâle getirir; böylece daha az dikalsiyum veya monokalsiyum fosfat eklenmesi gerekir.
- Çevre: İnorganik fosfat kullanımının azalması ve fosfor sindirilebilirliğinin artması, gübreyle atılan fosforu düşürür.
- Diğer besin maddeleri: Fitat kalsiyum, çinko, demir ve diğer mineralleri de bağlar, protein ve enerji sindirilebilirliğini düşürebilir; fitatın parçalanması bu besin maddelerinin yararlılığını artırabilir.
- Yüksek dozlar: Bazı beslenme uzmanları fitazı, fosfor salınımı için gereken düzeyin üzerinde kullanarak fitatı daha ileri düzeyde parçalamayı ve antinutrisyonel etkilerini azaltmayı hedefler; bu yaklaşım genellikle süper dozlama olarak adlandırılır.
- Hayvan türleri: Ağırlıklı olarak kanatlı, domuz ve su ürünleri yemlerinde kullanılır; rumen mikroorganizmaları fitaz ürettiği için ruminantlarda genellikle takviye gerekmez.
FTU ne demektir?
Fitaz aktivitesi FTU (üreticiye göre FYT veya U olarak da yazılır) ile ifade edilir. Bir FTU genel olarak, belirtilen analiz koşullarında pH 5,5 ve 37 °C'de sodyum fitattan dakikada 1 mikromol inorganik fosfat açığa çıkaran enzim miktarı olarak tanımlanır.
Farklı fitazların optimum pH'sı, hızı ve sindirim proteazlarına dayanıklılığı farklı olduğundan, iki üründen aynı FTU miktarı hayvanda aynı fosfor salınımını sağlamayabilir. Bu nedenle formülasyonda ilgili ürün için önerilen matris değerleri kullanılmalıdır.
Fitaz kullanımı nasıl değerlendirilir?
Beslenme uzmanı ton yem başına fitaz aktivitesini belirler ve enzime matris değerleri, yani kullanılabilir fosfor, kalsiyum ve bazen amino asit ile enerji katkıları atar. Bu değerler ürüne, doza, hammaddelerin fitat içeriğine, rasyonun kalsiyum düzeyine ve hayvan türüne bağlıdır.
Yüksek kalsiyum düzeyi ve kireç taşı partikül boyutu fitazın etkinliğini düşürebilir; bu nedenle kalsiyum ve fosfor birlikte dengelenir. İzin verilen hayvan türleri ve önerilen asgari dozlar için yerel mevzuat ve ürün etiketi esastır.
Kalite kriterleri ve stabilite
- Raf ömrü sonunda garanti edilen aktivite (FTU/g); analiz sertifikasıyla doğrulanmalıdır.
- Isı stabilitesi: Fitaz bir proteindir ve kondisyonlama ile peletleme sırasında aktivite kaybedebilir; yüksek sıcaklıklarda kaplı veya doğal olarak ısıya dayanıklı ürünler ya da pelet sonrası sıvı uygulama tercih edilir.
- Depolama stabilitesi: Aktivite özellikle sıcak ve nemli koşullarda zamanla düşebilir; serin ve kuru ortamda depolama önemlidir.
- Premiks uyumu: Konsantre premikslerde iz mineraller, kolin klorür ve nemle temas enzim aktivitesini azaltabilir; bu nedenle depolama süresi ve premiks bileşimi dikkate alınır.
- Parti izlenebilirliği ve belgelenmiş aktivite analizi.
CTF Premix ve fitaz
Fitaz, CTF Premix'in standart ürün gamında yer almaz; ancak talep üzerine özel premikslere dahil edilmesi değerlendirilebilir. Teknik ekibimiz enzimin formunu, iz mineraller ve diğer bileşenlerle birlikte stabilitesini ve planlanan depolama süresini dikkate alır. Özel premiksler Ankara'daki tesisimizde ISO 9001:2015 ve GMP koşullarında, parti izlenebilirliğiyle üretilir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır. Katılım oranı ve ürün seçimi; hayvan türü, yem formülasyonu ve ilgili mevzuat dikkate alınarak bir beslenme uzmanıyla birlikte belirlenmelidir.